Toluen

Toluen (INCI TOLUENE) to aromatyczny rozpuszczalnik — bezbarwna ciecz o ostrym, słodkim zapachu, którą większość osób zna z rozcieńczalników i klejów. W lakierach do paznokci stosowano go przez dziesiątki lat jako główny nośnik pigmentu. Dziś w Europie praktycznie z nich zniknął i jest jedną z trzech substancji, których pominięcie dało początek oznaczeniu 3-free.

Co robił w lakierze

Toluen utrzymywał nitrocelulozę i żywice w roztworze, a jednocześnie równomiernie rozprowadzał pigment. To dzięki niemu lakier rozprowadzał się w gładką powłokę bez smug i bez śladów pędzelka. Odparowywał powoli i równomiernie, więc powierzchnia zdążyła się wyrównać, zanim stwardniała.

Był w tym po prostu dobry. Właśnie dlatego tak długo trwało, zanim producenci go zastąpili — pierwsze bezpieczniejsze warianty schły nierównomiernie i tworzyły bruzdy.

Dlaczego przestano go stosować

1. Reprotoksyczność. Toluen jest w UE sklasyfikowany jako substancja toksyczna dla rozrodczości. Przenika przez łożysko, a przy długotrwałej ekspozycji wiąże się z uszkodzeniem rozwoju płodu.
2. Neurotoksyczność. Działa na ośrodkowy układ nerwowy — bóle głowy, zawroty głowy, zmęczenie. Właśnie dlatego rozcieńczalniki toluenowe bywały nadużywane do wąchania.
3. Ekspozycja w salonach. Klientka ma z nim styczność przez dwadzieścia minut. Manikiurzystka wdycha go osiem godzin dziennie, często w źle wentylowanym pomieszczeniu.

Europejskie przepisy kosmetyczne ograniczają dziś toluen w preparatach do paznokci do 25 % i zakazują jego stosowania u dzieci poniżej trzeciego roku życia, ale producenci naturalnych lakierów praktycznie w ogóle go nie używają.

Toluen a oznaczenia „x-free"

Liczba w oznaczeniu mówi, ile problematycznych substancji producent pominął. Trójkę, którą tworzy 3-free, do dziś stanowią:

• toluen,
• formaldehyd,
• ftalan dibutylu (DBP).

Wyższe liczby — 5-free, 9-free, 12-free — dokładają kamforę, żywicę formaldehydową, fosforan trifenylu, ksylen, parabeny, składniki pochodzenia zwierzęcego i inne. Uwaga: x-free to nie certyfikacja. Nie istnieje wiążąca lista, która określałaby, co znaczy dana liczba; każdy producent ustala ją sam. Bardziej użyteczny niż liczba jest więc konkretny wykaz pominiętych substancji na opakowaniu.

Czym zastąpiono toluen

Najczęściej octanem etylu, octanem butylu i alkoholem izopropylowym. Te rozpuszczalniki nie są aromatyczne, organizm przetwarza je łatwiej i nie są reprotoksyczne. Nowsze formulacje dokładają do tego spoiwa ze źródeł odnawialnych — bawełny, kukurydzy, trzciny cukrowej czy manioku — więc udział składników roślinnych w buteleczce zwykle przekracza 80 %.

Co to znaczy w praktyce: lakier schnie nieco wolniej, ale nie śmierdzi rozcieńczalnikiem, a paznokieć po nim nie zostaje żółty. O tym, z czego składają się lakiery, piszemy szerzej w osobnym artykule.